Pilot georefereren polderreglementskaarten Zuid-Holland

In twee blogposts op m'n eigen blog (Georefereren van kaarten en Kaarten zoeken met kaarten) heb ik eerder geschreven over het gebruik van tools ontwikkeld door het Zwitserse bedrijf Klokan van de Tsjechische onderzoeker Petr Přidal. In gesprekken met Petr tijdens de ICA Commision on Digital Technologies in Cartographic Heritage in Wenen (waarbij ICA deze keer staat voor 'International Cartographic Association') begonnen de eerste ideeën vaste vorm te krijgen over de inzet van vrijwilligers voor het georefereren van de gedigitaliseerde kaarten van het Nationaal Archief. In de daaropvolgende maanden heeft Klokan in opdracht van het Nationaal Archief de Georeferencer verder ontwikkeld en publieksvriendelijker gemaakt.

Met vier mensen van het NA, collega's Astrid (Productontwikkeling), Ron (Kaartenexpert), Arnold (Webteam) en ikzelf (Digitale Innovatie) en het Erfgoedhuis Zuid-Holland hebben we een pilot opgezet om ervaring op te doen met het inzetten van vrijwilligers bij het ontsluiten van kaarten via een crowdsourcing-tool. Nu hebben we natuurlijk al veel langer ervaringen met de onschatbare waarde van de tijd en kennis die vrijwilligers voor ons inzetten, maar nu willen we dat uitproberen op een nieuw gebied (georefereren) én met tools waarbij de vrijwilligers vanuit hun eigen huis hun bijdrage kunnen leveren.

Samengevat proberen we in deze pilot de volgende dingen te bereiken:
  • Ervaring opdoen met crowdsourcing-tools in het algemeen en de begeleiding en ondersteuning die daarbij nodig is;
  • Ervaring opdoen met de Georeferencer-tool in het bijzonder, en uitvinden of onze ideeën over hoe en wat zo'n tool moet kunnen klopt met de ervaringen van de vrijwilligers;
  • Verkrijgen van een set gegeorefereerde kaarten waarmee nieuwe publieksproducten kunnen worden ingezet of ontwikkeld.

Opzet van de pilot

Het uitvoeren van een pilot met een nog in tool die nog in ontwikkeling is op een grote collectie kaarten met een grote, onbekende groep vrijwilligers leek ons teveel onbekenden te bevatten. Wanneer zou blijken dat het georefereren niet lukt zou het aan alle drie kunnen liggen: de tool is niet 'af' genoeg, de kaarten lenen zich slecht voor georefereren, en/of ons idee van benodigde begeleiding en ondersteuning van de vrijwilligers is onjuist, maar lastig te achterhalen met een onbekende groep.

We hebben daarom gekozen om twee van de drie 'vrijheidsgraden' vast te zetten: we werken in deze pilot met de bijna 700 kaarten uit de collectie Polderreglementskaarten Zuid-Holland en een vaste, bij het Erfgoedhuis Zuid-Holland bekende groep vrijwilligers. De derde vrijheidsgraad kunnen we dan controleren: wanneer blijkt dat iets in de tool niet goed of niet begrijpelijk werkt, kunnen we dat nog tijdens de pilot laten aanpassen.

Start van de pilot
Afgelopen vrijdag, 8 oktober 2010, was het dan zover: de pilot ging van start. Tien vrijwilligers die zich bij het Erfgoedhuis hadden aangemeld kwamen langs voor de opstartmiddag. De middag begon met een rondleiding door het kaartendepot, waar collega Ron ze langs een aantal mooie kaarten leidde. Na de rondleiding namen de vrijwilligers plaats in de trainingsruimte om, na een korte demonstratie van de werking en mogelijkheden van de Georeferencer zelf aan de slag te gaan.

Hoe werkt de Georeferencer?
Het proces van georefereren met de Georeferencer doorloopt 3 webpagina's: de pilot homepage, de bewerkingspagina en de resultaatpagina.

De homepage van de pilot bevat een inleidende tekst over de pilot (kopje Informatie), een link naar de uitleg over de tool (kopje Gebruik) en twee scrollbare lijsten met kaarten: één voor kaarten die nog gegeorefereerd moeten worden en één met kaarten die al gegeorefereerd zijn. De lijsten zijn nu Flash-versies van de Cooliris applicatie die op basis van een RSS-feed een lijst afbeeldingen toont. Aan een Flash- en JavaScript-loos alternatief wordt door Klokan nog gewerkt, zodat ze later geen belemmering hoeven te zijn voor de Webrichtlijnen.

Screenshot homepage pilot georefereren

Screenshot homepage pilot Georefereren

Nadat in de lijst 'Nog te georefereren' kaarten een keuze is gemaakt voor een specifieke kaart en de vrijwilliger zijn inlognaam en wachtwoord heeft ingegeven, wordt de Georeferencer getoond. Net als in de versie waarover ik in mijn bovengenoemde blogs schreef, staat links in het scherm de gekozen gedigitaliseerde kaart en rechts een moderne kaart. Als moderne kaart kan worden gewisseld tussen een aantal OpenStreetMaps- en GoogleMaps-varianten.

Bij het georefereren is het de bedoeling om overeenkomstige punten op de scan en de moderne kaart te markeren. In onderstaande screenshot is dit voor een viertal punten gedaan. Voor een succesvolle georeferering zijn drie punten minimaal nodig, maar meer mag ook. Het zoeken naar de juiste locatie op de moderne kaart kan via schuiven en zoomen, maar ook door het ingeven van een zoekterm. Wanneer de vrijwilliger tevreden is met de opgegeven Ground Control Points kan via de knop die nu nog even 'Save & Exit' heet, het georefereer-werk worden opgeslagen en gaat de tool aan de slag om de juiste coördinaten te berekenen.

Screenshot bewerkingspagina Georeferencer


Na het opslaan van een nieuwe bewerking, of wanneer op de pilot homepage is gekozen voor een al gegeorefereerde kaart, wordt de resultaatpagina getoond. Op deze pagina kan snel worden bekeken of de kaart op de juiste plek is terechtgekomen. De Google Earth-plugin die hiervoor wordt gebruikt is een uitgeklede versie van de Google Earth-applicatie, maar biedt genoeg functionaliteit om een snelle controle uit te voeren.

Voor het nauwkeuriger bewonderen van het resultaat kan het KMZ-bestand (een gezipte KML) worden gedownload zodat de kaart in de volledige Google Earth-applicatie kan worden bekeken. Is de vrijwilliger niet tevreden over het georefereer-resultaat, dan kan hij of zij via de link 'Verbeter deze gegeorefereerde kaart' de bestaande Ground Control Points wijzigen of verwijderen en nieuwe punten toevoegen. De vrijwilligers is wel verteld dat het bij dit georefereren niet persé gaat om op de millimeter nauwkeurig te zijn, maar dat we van een kaart willen weten welk gebied bestreken wordt.


Screenshot resultaatpagina Georeferencer

De eerste reacties
Na de demonstratie van de tool waren de vrijwilligers allemaal enthousiast over de eenvoud van de tool en over de mogelijkheden van gegeorefereerde kaarten (zeker na het tonen van de transparantie-schuif in Google Earth en de MapRankSearch uit de tweede hierboven genoemde blogpost). Nu is het bekijken van een demonstratie van een tool natuurlijk altijd makkelijker dan het zelf doen en was voor ons de middag pas geslaagd wanneer elke vrijwilliger minstens één kaart zelf had gegeorefereerd.

Gelukkig bleek dat totaal geen probleem. Een enkele vrijwilliger hield zelfs de demonstratie al na een paar minuten voor gezien, om zelf aan de slag te gaan met een kaart. Aan het eind van de middag waren er 30 kaarten gegeorefereerd, met 10 vrijwilligers dus gemiddeld 3 per persoon.

Voor de geïntereseerden volgt hieronder een drietal KMZ-bestanden. Voor het bekijken van deze bestanden is het nodig om Google Earth geïnstalleerd te hebben.

Weergaven: 585

Reactie van Albert Koevoet op 12 Oktober 2010 op 8.58
Goed initiatief, Jeroen!
Is al bekend waar en hoe de gegeorefereerde kaarten getoond gaan worden (site NA, site erfgoedhuis ZH, anders plek)?
Reactie van Jeroen van Luin op 12 Oktober 2010 op 9.42
Dank je wel, Albert!

Het is nog niet bekend hoe we ze precies gaan tonen. Het lastige met applicaties aanschaffen of ontwikkelen voor gegeorefereerde kaarten is, dat je gegeorefereerde kaarten nodig hebt om ze van nut te laten zijn. En die stap zijn we nu aan het zetten. Wel is het zo dat zowel het Erfgoedhuis Zuid-Holland als het NA de beschikking krijgt over de resultaten van de pilot, wat, gezien de gekozen collectie, voor beide instellingen een waardevolle aanvulling op de metadata is.

Overigens kan ik meteen een update geven: inmiddels zijn 103 kaarten gegeorefereerd!
Reactie van Jan Blom op 12 Oktober 2010 op 10.40
Dag Jeroen,
Een helder stuk over de betekenis van georefereren van kaarten.
Een reactie wil ik geven over het gebruik van georefereren van kaarten. Op de website van WATWASWAAR maakt men daar ook gebruik van. Onlangs zijn kaarten van hoogheemraadschappen toegevoegd, van Rijnland en Amstel, Gooi en Vecht. Voor bijzonderheden verwijs ik naar die website.
Reactie van Frank Steggink op 12 Oktober 2010 op 22.01
Dag Jeroen,

Een erg interessant artikel. Wat ik me als programmeur en liefhebber van oude kaarten afvraag: komt de georeferentiedata ook beschikbaar? (Uiteraard naast de scans ;) ) Of komen er andere voorzieningen, bijv. een set met "tiles" (plaatjes van 256x256 pixels) die in Open Layers (open-source JavaScript client om kaarten te tonen, o.a. gebruikt door OpenStreetMap) of met de Google Maps API getoond kunnen worden?

Frank
Reactie van Jeroen van Luin op 12 Oktober 2010 op 22.47
@Jan Blom: Bedankt voor de aanvulling! Ik ben zelf niet zo'n ster in het gebruik van de website van WatWasWaar, maar het is inderdaad een mooi voorbeeld van een toepassing die gebruik maakt van gegeorefereerde kaarten van verschillende instellingen. Weet je toevallig ook welke standaard WatWasWaar gebruikt om de geo-informatie op te slaan?

@Frank Steggink: Er worden nu twee resultaten opgeleverd: de lat/long van de vier hoekpunten van de kaart (of van het omvattende rechthoek wanneer het geen rechthoekige kaart is) en een hiërarchische KML, wat als ik het goed begrepen heb inhoudt dat gebruik wordt gemaakt van tiles die afhankelijk zijn van het zoom-level, en dat de KML de coördinaten van de tiles bevat.

Het is uiteraard het doel om met die georeferentiedata aan de slag te gaan en het te gebruiken om de kaarten beter vindbaar te maken. Of we dit zelf gaan doen (door een product te kopen of te laten ontwikkelen) of dat we aansluiten bij een (inter)nationale bestaande dienst moet nog besproken worden. Met deze pilot beschikken we voor het eerst zelf over georeferentiedata van een deel van onze kaartcollectie, en uiteraard barsten we van enthousiasme om daar mee aan de slag te gaan.

Dan mijn persoonlijke mening: Ik ben onder andere voorstander van het idee om de data simpelweg bij de kaarten aan te bieden als metadata. Er zijn al legio voorbeelden te vinden op internet waarbij een informatieleverancier zijn data alleen maar ter beschikking stelt, en anderen die data gebruiken bij het ontwikkelen van leuke en nuttige applicaties.

Maar dat is op de zaken vooruit lopen, we gaan eerst maar eens zorgen voor een geslaagde pilot met tevreden vrijwilligers die op een prettige en gebruiksvriendelijke manier hun eigen enthousiasme voor kaarten kwijt kunnen in de Georeferencer.
Reactie van Yvette Hoitink op 13 Oktober 2010 op 8.51
@Jeroen Heb je het filmpje gezien bij mijn vorige weekoverzicht? Dat sluit precies aan bij de voorlaatste alinea van je antwoord aan Frank. Dat ik ook een groot voorstander ben van het aanbieden van de KML-bestanden bij de kaarten zal je vast niet verbazen :-)
Reactie van Jeroen van Luin op 13 Oktober 2010 op 11.01
@Yvette ik had 'm niet gezien, maar het is inderdaad precies wat ik bedoelde!
Reactie van Luud de Brouwer op 15 Oktober 2010 op 0.09
Na ons gesprek van vanmiddag ben ik natuurlijk meteen gaan kijken! Ziet er echt fantastisch uit zeg! Mooi inzoomen en met het schuifje kun je uitstekend zien hoe accuraat (of niet!) een kaart is gemaakt. Knap werk. En leuk dat er een groep enthousiastelingen is die dit allemaal doet.
Geweldig project. Hier kan ik uren mee zoet zijn :)

Op een later tijdstip eens praten over de kaart die wij volgend jaar gaan digitaliseren.

Opmerking

Je moet lid zijn van Archief 2.0 om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van Archief 2.0

Zoeken in Archief 2.0

Loading

© 2016   Gemaakt door Archief 2.0.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden